सिद्धिविनायक मंदिर मुंबई: मनोकामना पूर्ण करणारा गणपती

सिद्धिविनायक मंदिर मुंबई: मुंबईचे आराध्य दैवत

श्री सिद्धिविनायक गणपती मंदिर हे मुंबईतील सर्वात प्रसिद्ध आणि श्रद्धास्थान असलेले मंदिर आहे. प्रभादेवी भागात स्थित हे मंदिर मनोकामना पूर्ण करणारे मंदिर म्हणून ओळखले जाते. 'नवसाला पावणारा गणपती' अशी या मंदिराची ख्याती आहे. दररोज हजारो भक्त आणि मंगळवारी लाखो भक्त या मंदिराला भेट देतात. मुंबईत कोणतेही नवीन काम सुरू करण्यापूर्वी लोक सिद्धिविनायकाचे दर्शन घेतात.

इतिहास

श्री सिद्धिविनायक मंदिराची स्थापना १९ नोव्हेंबर १८०१ रोजी लक्ष्मण विठू पाटील आणि देउबाई पाटील या दांपत्याने केली. हे मंदिर मूळतः एक लहान दगडी बांधकाम होते. कालांतराने भक्तांच्या वाढत्या संख्येमुळे मंदिराचा विस्तार करण्यात आला. १९९० च्या दशकात मंदिराचे भव्य नूतनीकरण करण्यात आले. सध्याचे मंदिर सहा मजली उंच आहे आणि सोन्याच्या कळसाने सुशोभित आहे.

मूळ मूर्ती अडीच फूट उंच, काळ्या दगडातून बनवलेली आहे. या मूर्तीचे वैशिष्ट्य म्हणजे गणपतीची सोंड उजवीकडे वळलेली आहे, जे अत्यंत दुर्मिळ आहे. उजव्या सोंडेचा गणपती अत्यंत शक्तिशाली मानला जातो. मूर्तीच्या दोन्ही बाजूंना रिद्धी आणि सिद्धी या देवता आहेत.

मंदिराचे वास्तुशिल्प

सध्याचे मंदिर आधुनिक वास्तुकलेचा उत्कृष्ट नमुना आहे. मंदिराचा कळस सोन्याने मढवलेला आहे. मंदिराच्या आतील भाग संगमरवराने सजवलेला आहे. मंदिरात वातानुकूलन (एसी) यंत्रणा आहे. मंदिराच्या छतावर सुंदर चित्रकला आणि कोरीव काम आहे. मंदिराचा गाभारा अत्यंत सुंदर आणि पवित्र वातावरणाने भरलेला आहे.

मंगळवारची गर्दी

मंगळवार हा गणपतीचा विशेष दिवस मानला जातो. या दिवशी सिद्धिविनायक मंदिरात प्रचंड गर्दी असते. भक्तांची रांग काही किलोमीटर लांब जाते. साधारणतः ३-५ तासांचा वेळ दर्शनासाठी लागतो. सकाळी लवकर गेल्यास किंवा ऑनलाइन बुकिंग केल्यास वेळ वाचतो. अनेक भक्त मंगळवारी उपवास करतात आणि दर्शन घेतल्यानंतर उपवास सोडतात. मोदकांचा नैवेद्य अत्यंत प्रसिद्ध आहे.

बॉलिवूड कनेक्शन

सिद्धिविनायक मंदिराचा बॉलिवूडशी अत्यंत जवळचा संबंध आहे. कोणत्याही नवीन चित्रपटाच्या प्रथम दर्शनापूर्वी अनेक चित्रपट निर्माते आणि कलाकार सिद्धिविनायकाचे दर्शन घेतात. प्रत्येक नवीन चित्रपट रिलीज होण्यापूर्वी बॉलिवूड स्टार्स येथे येतात. अमिताभ बच्चन, शाहरूख खान, सलमान खान, दीपिका पादुकोण अशा अनेक नामवंत कलाकारांनी या मंदिराला भेट दिल्याचे प्रसिद्ध आहे. क्रिकेट सामन्यांपूर्वीही खेळाडू येथे दर्शन घेतात.

दर्शन वेळ

मंदिर सकाळी ५:३० वाजता उघडते आणि रात्री ९:५० वाजता बंद होते. सकाळची आरती ५:३० वाजता, दुपारची आरती १२:०० वाजता आणि संध्याकाळची आरती ८:०० वाजता होते. मंगळवारी मंदिर पहाटे ३:३० वाजता उघडते. ऑनलाइन दर्शन बुकिंगची सुविधा उपलब्ध आहे. पेड दर्शन (विशेष दर्शन) पास उपलब्ध आहेत ज्यामुळे प्रतीक्षा वेळ कमी होतो.

मंदिर कसे पोहोचावे

लोकल ट्रेनने

प्रभादेवी (पूर्वीचे एलफिन्स्टन) किंवा दादर हे जवळचे रेल्वे स्टेशन आहेत. प्रभादेवी स्टेशनपासून मंदिर पायी ५ मिनिटांच्या अंतरावर आहे. पश्चिम रेल्वे मार्गावरील दादर स्टेशनपासूनही मंदिर जवळ आहे.

बसने

बेस्ट बसेस मंदिरापर्यंत नियमित धावतात. दादर, माहीम आणि वरळी भागातून अनेक बस मार्ग उपलब्ध आहेत.

मेट्रोने

मुंबई मेट्रोने प्रवास करून दादर मेट्रो स्टेशनला उतरून पुढे रिक्षाने किंवा पायी मंदिरात जाता येते.

खाजगी वाहनाने

मंदिर परिसरात पार्किंगची जागा मर्यादित आहे. सार्वजनिक वाहतूक वापरणे श्रेयस्कर.

सण आणि उत्सव

गणेश चतुर्थी

गणेश चतुर्थी हा मंदिरातील सर्वात मोठा सण आहे. दहा दिवसांचा भव्य उत्सव साजरा केला जातो. विशेष सजावट, पूजा आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

अंगारकी चतुर्थी

प्रत्येक महिन्यातील अंगारकी (मंगळवारी येणारी) चतुर्थी विशेष महत्त्वाची मानली जाते. या दिवशी मंदिरात विशेष पूजा होते आणि गर्दी अधिक असते.

माघी गणेश जयंती

माघ शुद्ध चतुर्थीला गणेश जयंती साजरी केली जाते. या दिवशी विशेष अभिषेक आणि पूजा होते.

जवळपासची ठिकाणे

खाद्यपदार्थ

मंदिर परिसरात अनेक खाद्यपदार्थांचे स्टॉल्स आणि रेस्टॉरंट्स आहेत. प्रसिद्ध मोदक, पेढे आणि लाडू प्रसाद म्हणून मिळतात. दादर भागात वडापाव, मिसळपाव, पावभाजी आणि इतर स्ट्रीट फूड प्रसिद्ध आहे. प्रकाश रेस्टॉरंट आणि मामा केन मिसळ दादर भागातील प्रसिद्ध खाद्यस्थळे आहेत. आर्याभवन आणि रामाश्रय यासारखी दक्षिण भारतीय रेस्टॉरंट्सही जवळपास आहेत.

भक्तांसाठी सूचना