पिठापूरम — श्रीपाद श्रीवल्लभांचे जन्मस्थान, दत्त प्रथम अवताराचे पवित्र क्षेत्र
आंध्रप्रदेशातील पिठापूरम हे दत्तात्रेयांच्या प्रथम अवतार श्रीपाद श्रीवल्लभांचे जन्मस्थान आहे. गुरुचरित्राशी निगडित हे प्राचीन मंदिर दत्त भक्तांसाठी सर्वोच्च यात्रास्थळांपैकी एक आहे.
पिठापूरम — दत्त प्रथम अवतारांचे पवित्र जन्मस्थान
आंध्रप्रदेशाच्या पूर्व गोदावरी जिल्ह्यात वसलेले पिठापूरम हे दत्त संप्रदायातील सर्वात पवित्र स्थानांपैकी एक आहे. येथे दत्तात्रेयांचे पहिले अवतार श्रीपाद श्रीवल्लभ यांचा जन्म झाला. या महान आध्यात्मिक विभूतीचे जन्मस्थान म्हणून पिठापूरमला दत्त भक्तांच्या हृदयात एक विशेष आणि अद्वितीय स्थान आहे. गुरुचरित्र ग्रंथात पिठापूरमचा विस्तृत उल्लेख असल्यामुळे या ग्रंथाचे पारायण करणारे सर्व भाविक पिठापूरमला भेट देण्यास उत्सुक असतात.
श्रीपाद श्रीवल्लभांचा जन्म आणि बालपण
गुरुचरित्रानुसार, श्रीपाद श्रीवल्लभ हे अत्यंत श्रेष्ठ ब्राह्मण कुलात जन्मले. त्यांचे पिता अप्पलराज शर्मा आणि माता सुमती होत्या. बालपणापासूनच त्यांनी असामान्य गुण दाखवले — त्यांना जन्मजात जातिस्मरण (मागील जन्माची स्मृती) होती. त्यांनी कधीही सामान्य बालकाप्रमाणे खेळले नाही; त्यांचा स्वभाव शांत, गंभीर आणि आध्यात्मिक होता. लहान वयातच त्यांनी आश्चर्यकारक चमत्कार केले आणि आपले दत्त अवतारत्व सिद्ध केले.
पिठापूरम येथे त्यांचे जन्मगृह आजही जपले गेले आहे. या घराला 'पीताम्बरपूर मठ' म्हणतात. येथे दर्शन घेणे म्हणजे थेट दत्तात्रेयांच्या जन्मस्थानाला स्पर्श करण्यासारखे आहे. अनेक भाविक येथे येऊन भावविभोर होतात.
पिठापूरमची प्राचीन मंदिरे
पिठापूरम हे एक प्राचीन नगर आहे ज्यात अनेक महत्त्वाची मंदिरे आहेत. येथे श्रीपाद श्रीवल्लभांचे भव्य मंदिर आहे. शिवाय पादगया — देवी कुक्कुटेश्वरी मंदिर — हेही येथे आहे. हे मंदिर अत्यंत प्राचीन आणि तांत्रिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. पिठापूरमच्या आजूबाजूला अनेक छोट्या देवळांचाही संच आहे. सर्व मंदिरे पाहण्यासाठी किमान एक पूर्ण दिवस हवा.
गुरुचरित्राशी संबंध
गुरुचरित्रातील पहिले काही अध्याय प्रामुख्याने श्रीपाद श्रीवल्लभांच्या जन्म, बालपण आणि कार्याबद्दल आहेत. या ग्रंथात पिठापूरमचे स्थान, तेथील लोक, आणि श्रीपाद श्रीवल्लभांनी केलेल्या चमत्कारांचे सविस्तर वर्णन आहे. गुरुचरित्र वाचल्यानंतर पिठापूरमला येणे म्हणजे एका चलत्-चित्राचे (चित्रपटाचे) पडदे उघडण्यासारखे — ग्रंथातील वर्णने प्रत्यक्षात साकार होतात.
आंध्रप्रदेशातील दत्त यात्रा
आंध्रप्रदेशात दत्त उपासनेची मोठी परंपरा आहे. पिठापूरम हे या परंपरेचे केंद्रबिंदू आहे. तेलुगू भाषिक दत्त भक्त पिठापूरमला 'श्रीपाद क्षेत्र' म्हणून ओळखतात. येथे तेलुगू आणि मराठी दोन्ही भाषांतून पूजा होते. दत्त जयंतीला येथे हजारो भाविक येतात.
सण आणि उत्सव
श्रीपाद श्रीवल्लभ जयंती येथे विशेष उत्साहाने साजरी होते. दत्त जयंतीला मोठा महोत्सव असतो. गुरुवारी नित्य विशेष पूजा होते. दत्त नवरात्रात नऊ दिवस विशेष कार्यक्रम असतात.
कसे पोहोचायचे
पिठापूरम हे काकीनाडा जवळ आहे. काकीनाडाहून रेल्वेने किंवा बसने पिठापूरमला येता येते. हैदराबादहून थेट बस सेवा उपलब्ध आहे. विशाखापट्टणम विमानतळ जवळ आहे.