मथुरा-वृंदावन — श्रीकृष्णाची जन्मभूमी आणि लीलाभूमी

मथुरा-वृंदावन — कृष्ण प्रेमाची भूमी

मथुरा आणि वृंदावन — ही दोन्ही शहरे उत्तरप्रदेश राज्यात, दिल्लीपासून सुमारे १५० किमी अंतरावर, यमुना नदीच्या काठावर वसलेली आहेत. मथुरा आणि वृंदावनमधील अंतर केवळ १२ किमी आहे. हिंदूंच्या सात मोक्षदायक पुरींपैकी मथुरा एक आहे. ही संपूर्ण ब्रजभूमी श्रीकृष्णाच्या जन्म, बालपण, किशोरावस्था आणि लीलांनी पवित्र झालेली भूमी आहे.

कृष्ण जन्मभूमी, मथुरा

कृष्ण जन्मभूमी मंदिर हे श्रीकृष्णाच्या जन्माचे ठिकाण मानले जाते. येथे एक कारागृहाची कोठडी (jail cell) दाखवली जाते जिथे कंसाने वसुदेव आणि देवकीला कैद केले होते आणि जिथे कृष्णाचा जन्म झाला. जन्माष्टमी उत्सव येथे अत्यंत भव्य स्वरूपात साजरा होतो. या उत्सवात लाखो भाविक येतात.

द्वारकाधीश मंदिर, मथुरा

मथुरेतील द्वारकाधीश मंदिर हे शहरातील सर्वात प्रसिद्ध मंदिरांपैकी एक आहे. येथे भगवान द्वारकाधीश (कृष्ण) यांची भव्य मूर्ती आहे. मंदिराची स्थापना १८१४ साली झाली. होळी आणि जन्माष्टमी येथे अत्यंत विशेष असतो.

बांके बिहारी मंदिर, वृंदावन

वृंदावनातील बांके बिहारी मंदिर हे भक्तांमध्ये सर्वाधिक प्रिय असलेल्या मंदिरांपैकी एक आहे. 'बांके' म्हणजे त्रिभंग (तीन ठिकाणी वाकलेले) मुद्रेत आणि 'बिहारी' म्हणजे विहार करणारे. या मंदिरातील कृष्णाची मूर्ती एक विशिष्ट मुद्रेत आहे जी मनाला मोहवते. एक विशेष गोष्ट म्हणजे येथे शंख वाजवला जात नाही — असे मानले जाते की शंखाचा आवाज कृष्णाला युद्धाची आठवण करवतो. मंदिर दरवर्षी फाल्गुन महिन्यात फूलों की होळी साजरी करतो.

प्रेम मंदिर, वृंदावन

प्रेम मंदिर हे वृंदावनातील एक अत्यंत भव्य आणि आधुनिक मंदिर आहे जे जगद्गुरू कृपालू महाराज यांनी बांधले. सफेद इटालियन संगमरवरात बांधलेल्या या मंदिराची उंची ५७.२ मीटर आहे. मंदिरावर कृष्ण आणि राधेच्या लीलांची सुंदर शिल्पे आहेत. रात्री मंदिर रंगीत दिव्यांनी उजळलेले असते जे अत्यंत अद्भुत दिसते.

ISKCON वृंदावन

इंटरनॅशनल सोसायटी फॉर कृष्णा कॉन्शियसनेस (ISKCON) चे वृंदावनातील मंदिर 'श्री कृष्ण-बलराम मंदिर' म्हणून ओळखले जाते. हे मंदिर परदेशी भाविकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. येथे कृष्ण-बलराम, राधा-श्यामसुंदर आणि गौर-निताई यांच्या मूर्ती आहेत. मंदिरात भजन, कीर्तन आणि प्रवचन नियमित होतात.

वृंदावनातील होळी

वृंदावनातील होळी उत्सव जगप्रसिद्ध आहे. 'फूलों की होळी', 'लाठमार होळी' (नंदगाव-बरसाणा), 'रंगों की होळी' — हे वेगवेगळे उत्सव आहेत. बरसाणा (राधेचे गाव) आणि नंदगाव (कृष्णाचे गाव) येथील लाठमार होळी (जिथे महिला पुरुषांना लाठ्या मारतात) अत्यंत प्रसिद्ध आहे. होळीच्या वेळी संपूर्ण वृंदावन रंगाने भरून जाते.

यमुना नदी आणि घाट

यमुना नदी मथुरा-वृंदावनातून वाहते. विश्राम घाट (मथुरा) हा सर्वात पवित्र घाट मानला जातो — असे म्हणतात की कंस वधानंतर कृष्ण येथे विश्राम करण्यासाठी आले. वृंदावनात केशी घाट अत्यंत सुंदर आहे जिथे कृष्णाने केशी दैत्याचा वध केला होता.

गोवर्धन

मथुरापासून सुमारे २२ किमी अंतरावर गोवर्धन पर्वत आहे. कृष्णाने या पर्वताला करंगळीवर उचलून ब्रजवासींना इंद्राच्या पुरापासून वाचवले — ही कथा प्रसिद्ध आहे. गोवर्धन परिक्रमा (२१ किमी) ही एक महत्त्वाची धार्मिक परंपरा आहे.

कसे पोहोचावे

मथुरा जंक्शन रेल्वे स्थानक दिल्ली, आग्रा, मुंबई यांच्याशी उत्तम प्रकारे जोडलेले आहे. दिल्ली (१५० किमी) येथून यमुना एक्सप्रेसवेने वेगाने पोहोचता येते. जवळचे विमानतळ आग्रा (५५ किमी) आणि दिल्ली (१५० किमी) आहे.