आजचे पंचांग — तिथी, नक्षत्र, योग, करण, राहू काळ

पंचांग म्हणजे काय?

पंचांग हे वैदिक दिनदर्शिकेचे हृदय आहे. ‘पंच’ म्हणजे पाच आणि ‘अंग’ म्हणजे घटक — तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण. या पाच घटकांच्या आधारे शुभ-अशुभ काळ ठरवला जातो आणि मुहूर्त, विवाह, गृहप्रवेश, व्रत, उपासना यांसाठी योग्य वेळ निवडली जाते.

तिथी (Tithi)

तिथी म्हणजे चंद्र आणि सूर्य यामधील १२° अंतर. एका चांद्र महिन्यात ३० तिथी असतात — प्रतिपदेपासून पौर्णिमा/अमावस्या पर्यंत. शुक्ल पक्ष (वाढत्या चंद्राचा) आणि कृष्ण पक्ष (घटत्या चंद्राचा) यांमध्ये तिथी विभागल्या जातात.

नक्षत्र (Nakshatra)

आकाशातील चंद्राच्या पथावरील २७ नक्षत्रांपैकी प्रत्येकाला १३°२०′ अंश मिळतात. जन्म नक्षत्र जीवनाच्या स्वभावावर परिणाम करते; दैनिक नक्षत्र मुहूर्त आणि उपासनेच्या कालावधीसाठी वापरले जाते.

योग व करण

योग म्हणजे सूर्य व चंद्र यांच्या रेखांशांचा योग (एकूण २७ प्रकार) — काही शुभ (सिद्धि, शुभ, अमृत), काही अशुभ (व्याघात, व्यतिपात). करण म्हणजे अर्ध-तिथी; दिवसभरात ११ करणं फिरतात आणि शकुन-अपशकुन ठरवतात.

राहू काळ — अशुभ कालखंड

राहू काळ हा दिवसाच्या सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंतच्या कालावधीच्या १/८ भागाइतका असतो — साधारण ९० मिनिटे. वारानुसार राहू काळ वेगवेगळ्या भागात पडतो (उदा. सोमवारी दुपारी ७:३०–९:००, शनिवारी सकाळी ९:००–१०:३०). या काळात नवीन कार्य, प्रवास, गुंतवणूक टाळावी.

भाग्यवेधचे पंचांग NASA JPL खगोलीय डेटा आणि लाहिरी अयनांश यावर आधारित आहे — शास्त्रीय वैदिक परंपरेला आधुनिक अचूकतेची जोड.