स्तोत्र संग्रह
ज्ञानेश्वर महाराज अभंग - पसायदान व हरिपाठ
Sant Dnyaneshwar Maharaj - Pasaydan, Haripath and Abhangs
विठ्ठल
॥ श्री गणेशाय नमः ॥
18px
॥ श्री ज्ञानेश्वर महाराज अभंग संग्रह ॥
॥ पसायदान ॥
आतां विश्वात्मकें देवें । येणें वाग्यज्ञें तोषावें ।
तोषोनि मज द्यावें । पसायदान हें ॥१॥
जो खळांची व्यंकटी सांडो । तयां सत्कर्मीं रती वाढो ।
भूतां परस्परें पडो । मैत्र जीवांचें ॥२॥
दुरितांचें तिमिर जावो । विश्व स्वधर्मसूर्यें पाहो ।
जो जें वांच्छिल तो तें लाहो । प्राणिजात ॥३॥
वर्षत सकळमंगळी । ईश्वरनिष्ठांची मांदियाळी ।
अनवरत भूमंडळी । भेटतु भूतां ॥४॥
चलां कल्पतरूंचे आरव । चेतनाचिंतामणीचें गांव ।
बोलते जे अर्णव । पीयूषाचे ॥५॥
चंद्रमे जे अलांछन । मार्तंड जे तापहीन ।
ते सर्वांही सदा सज्जन । सोयरे होतु ॥६॥
किंबहुना सर्वसुखी । पूर्ण होऊनि तिन्ही लोकी ।
भजिजो आदिपुरुखी । अखंडित ॥७॥
आणि ग्रंथोपजीविये । विशेषीं लोकीं इयें ।
दृष्टादृष्ट विजयें । होआवें जी ॥८॥
येथ म्हणे श्री विश्वेशराओ । हा होईल दान पसावो ।
येणें वरें ज्ञानदेवो । सुखिया झाला ॥९॥
॥ हरिपाठ - अभंग १ ॥
देवाचिये द्वारीं उभा क्षणभरी ।
तेणें मुक्ती चारी साधियेल्या ॥
हरि मुखें म्हणा हरि मुखें म्हणा ।
पुण्याची गणना कोण करी ॥
असोनि संसारीं जिव्हे वेगु करीं ।
वेळोवेळां हरि उच्चारावा ॥
ज्ञानदेव म्हणे हरिचा हा ठसा ।
विठ्ठल सहवासा अखंडित ॥
॥ हरिपाठ - अभंग २ ॥
चहू वर्णां हा अधिकार ।
वेदशास्त्रांचे हे सार ।
नामस्मरणें उद्धार ।
ज्ञानदेव म्हणे निर्धार ॥
॥ हरिपाठ - अभंग ३ ॥
त्रिगुण असार निर्गुण हे सार ।
सारासार विचार हरिपाठ ।
जेथें ब्रह्म सनातन ।
ज्ञानदेवा पूर्ण समाधान ॥
॥ हरिपाठ - अभंग ४ ॥
सोहं जपतां उन्मनी समाधी ।
सहज स्थितीची फळे बुद्धी ।
हरिपाठ करा संतजन ।
ज्ञानदेव म्हणे सावधान ॥
॥ हरिपाठ - अभंग ५ ॥
भावें तुळसीदळ वाहावें ।
मनोभावें हरि जपावें ।
सर्व सुखाचें आगर ।
ज्ञानदेव म्हणे निरंतर ॥
॥ ज्ञानेश्वरी - ओवी (अध्याय ९) ॥
पार्था तू सर्वभूती । समभावें भजसी मजप्रती ।
तरी तूं माझ्या प्रीती । अत्यंत प्रिय ॥
॥ अभंग - रूप पाहतां लोचनीं ॥
रूप पाहतां लोचनीं । सुख झालें वो साजणी ।
तो हा विठ्ठल बरवा । तो हा माधव बरवा ॥
बहुता सुकृताची जोडी । म्हणोनि विठ्ठलीं आवडी ।
सर्व सुखाचें आगर । बाप रखुमादेविवर ॥
॥ अभंग - माझा विठ्ठल ॥
माझा विठ्ठल गे माय ।
खेळे भक्तांच्या संगतीं ।
पंढरीस उभा राही ।
विटेवरी कर कटी ॥
रखुमाई संगतीने ।
नांदतो पंढरपुरीं ।
ज्ञानदेव म्हणे धन्य ।
विठ्ठलाची पंढरी ॥
॥ अभंग - देह देवाचे मंदिर ॥
देह देवाचे मंदिर ।
आत्मा आहे ज्योतिर्लिंग ।
अज्ञानाचा अंधार नासो ।
ज्ञानदीप उजळो सदा ॥
ज्ञानदेव म्हणे भावें ।
शोधा आत्मज्योती अंतरी ।
बाह्य शोधितां न सापडे ।
जो आहे अंतरीं हरी ॥
लाभ
पसायदान हे महाराष्ट्रातील सर्वात पवित्र प्रार्थनांपैकी एक आहे. प्रत्येक सत्संग, कीर्तन आणि धार्मिक कार्यक्रमाच्या शेवटी पसायदान म्हटले जाते. हरिपाठाचे नित्य पठण केल्याने भक्ती वाढते, मनःशांती लाभते आणि मोक्षमार्ग सुलभ होतो. वारकरी संप्रदायात या अभंगांना अत्यंत महत्त्व आहे.
#dnyaneshwar#pasaydan#haripath#vitthal#pandharpur#warkari#stotra#maharashtra#sant#jnaneshwari
ज्ञानेश्वर महाराज अभंग - पसायदान व हरिपाठ
Sant Dnyaneshwar Maharaj - Pasaydan, Haripath and Abhangs — 1/4
॥ श्री ज्ञानेश्वर महाराज अभंग संग्रह ॥
॥ पसायदान ॥
आतां विश्वात्मकें देवें । येणें वाग्यज्ञें तोषावें ।
तोषोनि मज द्यावें । पसायदान हें ॥१॥
जो खळांची व्यंकटी सांडो । तयां सत्कर्मीं रती वाढो ।
भूतां परस्परें पडो । मैत्र जीवांचें ॥२॥
दुरितांचें तिमिर जावो । विश्व स्वधर्मसूर्यें पाहो ।
जो जें वांच्छिल तो तें लाहो । प्राणिजात ॥३॥
वर्षत सकळमंगळी । ईश्वरनिष्ठांची मांदियाळी ।
अनवरत भूमंडळी । भेटतु भूतां ॥४॥
चलां कल्पतरूंचे आरव । चेतनाचिंतामणीचें गांव ।
बोलते जे अर्णव । पीयूषाचे ॥५॥
चंद्रमे जे अलांछन । मार्तंड जे तापहीन ।
ते सर्वांही सदा सज्जन । सोयरे होतु ॥६॥
किंबहुना सर्वसुखी । पूर्ण होऊनि तिन्ही लोकी ।
भजिजो आदिपुरुखी । अखंडित ॥७॥
आणि ग्रंथोपजीविये । विशेषीं लोकीं इयें ।
दृष्टादृष्ट विजयें । होआवें जी ॥८॥
येथ म्हणे श्री विश्वेशराओ । हा होईल दान पसावो ।
येणें वरें ज्ञानदेवो । सुखिया झाला ॥९॥
॥ हरिपाठ - अभंग १ ॥
देवाचिये द्वारीं उभा क्षणभरी ।
तेणें मुक्ती चारी साधियेल्या ॥
ज्ञानेश्वर महाराज अभंग - पसायदान व हरिपाठ
Sant Dnyaneshwar Maharaj - Pasaydan, Haripath and Abhangs — 2/4
हरि मुखें म्हणा हरि मुखें म्हणा ।
पुण्याची गणना कोण करी ॥
असोनि संसारीं जिव्हे वेगु करीं ।
वेळोवेळां हरि उच्चारावा ॥
ज्ञानदेव म्हणे हरिचा हा ठसा ।
विठ्ठल सहवासा अखंडित ॥
॥ हरिपाठ - अभंग २ ॥
चहू वर्णां हा अधिकार ।
वेदशास्त्रांचे हे सार ।
नामस्मरणें उद्धार ।
ज्ञानदेव म्हणे निर्धार ॥
॥ हरिपाठ - अभंग ३ ॥
त्रिगुण असार निर्गुण हे सार ।
सारासार विचार हरिपाठ ।
जेथें ब्रह्म सनातन ।
ज्ञानदेवा पूर्ण समाधान ॥
॥ हरिपाठ - अभंग ४ ॥
सोहं जपतां उन्मनी समाधी ।
सहज स्थितीची फळे बुद्धी ।
हरिपाठ करा संतजन ।
ज्ञानदेव म्हणे सावधान ॥
॥ हरिपाठ - अभंग ५ ॥
भावें तुळसीदळ वाहावें ।
मनोभावें हरि जपावें ।
सर्व सुखाचें आगर ।
ज्ञानदेव म्हणे निरंतर ॥
ज्ञानेश्वर महाराज अभंग - पसायदान व हरिपाठ
Sant Dnyaneshwar Maharaj - Pasaydan, Haripath and Abhangs — 3/4
॥ ज्ञानेश्वरी - ओवी (अध्याय ९) ॥
पार्था तू सर्वभूती । समभावें भजसी मजप्रती ।
तरी तूं माझ्या प्रीती । अत्यंत प्रिय ॥
॥ अभंग - रूप पाहतां लोचनीं ॥
रूप पाहतां लोचनीं । सुख झालें वो साजणी ।
तो हा विठ्ठल बरवा । तो हा माधव बरवा ॥
बहुता सुकृताची जोडी । म्हणोनि विठ्ठलीं आवडी ।
सर्व सुखाचें आगर । बाप रखुमादेविवर ॥
॥ अभंग - माझा विठ्ठल ॥
माझा विठ्ठल गे माय ।
खेळे भक्तांच्या संगतीं ।
पंढरीस उभा राही ।
विटेवरी कर कटी ॥
रखुमाई संगतीने ।
नांदतो पंढरपुरीं ।
ज्ञानदेव म्हणे धन्य ।
विठ्ठलाची पंढरी ॥
॥ अभंग - देह देवाचे मंदिर ॥
देह देवाचे मंदिर ।
आत्मा आहे ज्योतिर्लिंग ।
अज्ञानाचा अंधार नासो ।
ज्ञानदीप उजळो सदा ॥
ज्ञानदेव म्हणे भावें ।
शोधा आत्मज्योती अंतरी ।
बाह्य शोधितां न सापडे ।
ज्ञानेश्वर महाराज अभंग - पसायदान व हरिपाठ
Sant Dnyaneshwar Maharaj - Pasaydan, Haripath and Abhangs — 4/4
जो आहे अंतरीं हरी ॥
ज्ञानेश्वर महाराज अभंग - पसायदान व हरिपाठ
Sant Dnyaneshwar Maharaj - Pasaydan, Haripath and Abhangs — अर्थ और लाभ
अर्थ
पसायदान हे ज्ञानेश्वरीच्या शेवटी ज्ञानेश्वर महाराजांनी विश्वात्मक देवाकडे मागितलेले वरदान आहे. यात त्यांनी दुष्टांची दुष्टता नष्ट व्हावी, सर्व प्राणिमात्रांमध्ये मैत्री वाढावी, अज्ञानाचा अंधकार नष्ट व्हावा, प्रत्येकाची इच्छा पूर्ण व्हावी आणि सर्वत्र मंगलमय वातावरण निर्माण व्हावे अशी प्रार्थना केली आहे. हरिपाठ हा २८ अभंगांचा संग्रह असून त्यात नामस्मरणाचे महत्त्व विशद केले आहे. चारही वर्णांना नामस्मरणाचा अधिकार आहे असे ज्ञानदेव सांगतात.
लाभ
पसायदान हे महाराष्ट्रातील सर्वात पवित्र प्रार्थनांपैकी एक आहे. प्रत्येक सत्संग, कीर्तन आणि धार्मिक कार्यक्रमाच्या शेवटी पसायदान म्हटले जाते. हरिपाठाचे नित्य पठण केल्याने भक्ती वाढते, मनःशांती लाभते आणि मोक्षमार्ग सुलभ होतो. वारकरी संप्रदायात या अभंगांना अत्यंत महत्त्व आहे.